Cẩm nang Thể thao điện tử Việt Nam 2019

Cẩm nang Esports Việt Nam 2019 định vị quy mô thị trường ở mức nào?

Phát hành tháng 3/2019 bởi Appota Esports và OTA Network, Vietnam Esports Guidebook 2019 là cuốn cẩm nang Esports Việt Nam đầu tiên về toàn cảnh ngành và danh bạ hệ sinh thái. Ấn phẩm tổng hợp 7 năm dữ liệu phát hành game, giải đấu và cộng đồng của Appota. Độc giả có thể xem giai đoạn kế tiếp tại Sách trắng Thể thao điện tử Việt Nam 2021 và Sách trắng Thể thao điện tử Việt Nam 2022–2023.

Phần 01 phân tích nền tảng nhân khẩu và viễn thông thúc đẩy giải trí số. Sau cải cách Đổi Mới năm 1986, lao động trẻ chiếm hơn 60% dân số. Từ năm 1997 đến năm 2018, Việt Nam đạt hơn 64 triệu người dùng Internet (67% dân số). Tổng số thuê bao di động 3G/4G cùng kỳ đạt 51 triệu thuê bao.

Trên bảng GSMA Mobile Connectivity Index 2018, Việt Nam đạt 63,0 điểm và xếp trên Indonesia. Bốn cấu phần gồm Hạ tầng (49,1), Chi trả (72,1), Người dùng (74,1) và Nội dung (60,1). Nhờ cước 3G/4G rẻ, cứ 2 thuê bao Internet di động thì có 1 người chơi game (32,8 triệu người chơi).

Tăng trưởng người chơi, quỹ thưởng giải đấu và tương quan Đông Nam Á

Thi đấu điện tử khởi nguồn từ phòng máy đầu thập niên 2000 với Age of Empires, StarCraft, World of Warcraft, MU, Gunbound và Audition. Sau năm 2010, mạng xã hội Facebook giúp các cộng đồng game mở rộng nhanh. Theo Newzoo (2018), Việt Nam có 32,8 triệu người chơi game, đứng thứ hai Đông Nam Á sau Indonesia (43,7 triệu). Doanh thu ngành game vượt 365 triệu USD, đưa Việt Nam từ hạng 35 lên hạng 28 toàn cầu.

Theo Appota Esports, lượng người chơi thể thao điện tử nội địa tăng gấp 5 lần sau hai năm. Quy mô tăng từ 3 triệu người (2016) lên 5 triệu (2017) và vượt 15 triệu năm 2018. Con số này dự kiến đạt 26 triệu người trong năm 2019. Cùng kỳ, khán giả xem hàng tuần vượt 10 triệu người (2018) và hướng tới 16 triệu người (2019).

Biểu đồ trên ghi nhận tổng quỹ thưởng của 18 bộ môn tại Việt Nam tăng trưởng kép (CAGR) 38,2%/năm giai đoạn 2015–2018. Quỹ thưởng tăng từ 216.000 USD (2015) lên 390.000 USD (2016), 685.000 USD (2017) và vượt 787.000 USD năm 2018. Mức 787.000 USD chỉ tính tiền thưởng trực tiếp. Tổng chi phí tài trợ vận hành, bản quyền và bán vé thực tế đạt hàng triệu USD.

Bảng trên cho thấy chi tiêu trung bình mỗi người chơi (ARPU) năm 2017 của Việt Nam đạt 11,1 USD. Mức này thấp hơn Malaysia (40,6 USD) và Singapore (109,5 USD). Tuy nhiên, báo cáo e-Conomy SEA 2018 của Google và Temasek ghi nhận mảng game và quảng cáo số tại Việt Nam tăng trên 50%/năm. Quy mô truyền thông trực tuyến (Online Media GMV) tăng từ 0,6 tỷ USD (2015) lên 2,2 tỷ USD (2018) và dự báo đạt 6 tỷ USD năm 2025.

Đà bứt phá của Esports di động, dòng Battle Royale và huy chương quốc tế

Giai đoạn 2015–2018, hai dòng game MOBA (League of Legends, Arena of Valor) và FPS (CrossFire) chiếm tỷ trọng quỹ thưởng lớn nhất. Ở môn League of Legends, Việt Nam trở thành khu vực độc lập và có suất vào thẳng giải quốc tế. Từ năm 2017–2018, dòng Battle Royale bùng nổ mạnh. Theo Newzoo, Fortnite và PUBG chiếm 20,6% tổng giờ xem trên Twitch và YouTube Gaming. Tại Trung Quốc, PUBG vượt League of Legends từ tháng 8/2017 và đạt 51,8% thị phần phòng máy tháng 2/2018 (so với 23,3% của League of Legends).

Tại Việt Nam, lượt tải game Esports di động nửa đầu năm 2018 đạt 37,5 triệu lượt. Mức này tăng gần gấp ba so với 12,8 triệu lượt nửa cuối năm 2016. Doanh thu nhóm Esports trong Top 50 App Store và Google Play tăng từ 1 triệu USD lên hơn 6 triệu USD. Trong khi đó, dòng MMORPG và casual bắt đầu chững lại. Sau 3 năm xuất hiện, các game di động (Liên Quân Mobile, PUBG Mobile, Crossfire Legends, Vainglory, Rules of Survival) đã chiếm tới 30% tổng quỹ thưởng toàn quốc.

Năm 2018 cũng đánh dấu loạt thành tích quốc tế của tuyển thủ Việt Nam cùng sự tham gia của VTVplay và VTVcab:

• Asian Games 2018: Việt Nam giành 4 huy chương đồng (hạng 3) ở Arena of Valor, PES 2018, StarCraft II và Clash Royale. Vòng loại Arena of Valor nội địa đạt 300.000 giờ xem và đỉnh 79.000 CCV.
• AIC 2018 (Arena of Valor): Đội tuyển Việt Nam giành hạng 3 chung cuộc.
• Giải PUBG Đông Nam Á 2018: Divine eSports vô địch JIB PUBG SEA Championship 2018 tại Thái Lan (25.000 USD), Rate Me Five Stars đứng hạng 3 (9.000 USD). Đội Refund Gaming đạt Á quân PUBG SEA Championship 2018 (20.000 USD).
• WESG 2018 – Vòng loại Đông Nam Á: Tuyển thủ MeomaikA giành hạng 2 môn StarCraft II (2.250 USD).

Chuỗi giá trị và danh bạ hệ sinh thái năm 2019 vận hành như thế nào?

Phần 02 lập bản đồ chuỗi giá trị và danh bạ các đơn vị vận hành. Dòng tiền vào hệ sinh thái đến từ hai nguồn gốc. Nguồn thứ nhất là Nhãn hàng (Brands) qua tài trợ, quảng cáo và vật phẩm trong game. Nguồn thứ hai là Người hâm mộ (eSports Fans) qua vé sự kiện, vật phẩm lưu niệm cùng tiền donate.

Sơ đồ cho thấy hệ thống giải đấu (Tournaments & Leagues) nằm ở trung tâm kết nối nhà phát hành, kênh phát sóng và đơn vị tổ chức. Trong đó, đại lý quản lý tài năng (Talent Agencies) là mắt xích trung gian mới. Nhóm này kết nối nhãn hàng và giải đấu với mạng lưới streamer.

Bốn nhà phát hành chủ lực, sáu giải đấu lớn và danh bạ 34 đội tuyển

Việt Nam có 15 nhà phát hành game hoạt động năm 2018. Tuy nhiên, chỉ 4 đơn vị đầu tư sâu vào thể thao điện tử là VNG, Garena, VTC Game và Gamota. Các bộ môn không có nhà phát hành bản địa (Age of Empires, Dota 2, StarCraft, Tekken, PES, CS:GO) phải dựa vào giải cộng đồng tự phát. Ngoại lệ là PUBG: giải Fighting League (bản Mobile do Gamota và Gank Studio tổ chức) thu hút hơn 3 triệu lượt xem và 335.000 giờ xem livestream.

Năm 2018 có khoảng 100 giải chuyên nghiệp – bán chuyên và hàng nghìn giải phong trào trên cả nước. Bảng dưới đây tổng hợp danh bạ các mắt xích chính:

Ở khối câu lạc bộ, đa số trong 34 đội tuyển còn thiếu bộ máy kế toán, tài chính, nhân sự và huấn luyện viên. Thời điểm đó, EVOS eSports là đội tuyển có nhà tập luyện (gaming house) cố định, mở ra nhu cầu thuê gaming house dạng co-working như tại châu Âu.

Cụm đấu trường phòng máy và cuộc đua nền tảng phát trực tuyến

Tại các đô thị, "quán nét" truyền thống đã nâng cấp thành trung tâm thể thao điện tử trang bị chip Intel Core i5/i7, dịch vụ ăn uống tại bàn và sân khấu thi đấu. Riêng Hà Nội có 6 chuỗi lớn gồm GameHome, Imba, Vikings, Cyzone, KOW Black và Đèn Lồng Đỏ. Sáu địa điểm tiêu biểu toàn quốc gồm Cyzone eSports Stadium (Hà Nội, 530 máy), Vikings eSports Arena (Hà Nội, 1.500 m², 300 máy), GG Stadium (TP.HCM, đấu trường của Riot Games), Virus eSports Stadium (miền Trung, 233 máy), Venus Gaming Center (Huế, 80 máy) và GG Gaming Center (Cần Thơ, 900 m², hơn 100 máy).

Ở mảng livestream, YouTube dẫn đầu tại Việt Nam với kênh Vietnam eSports TV (2,5 triệu đăng ký, 1 tỷ lượt xem). Kênh cá nhân của PewPew cũng vượt 2,5 triệu đăng ký và 250 triệu lượt xem. Năm 2018, Facebook Gaming vào Việt Nam qua Facebook Gaming Creator Program hợp tác cùng OTA Network. Chương trình thu hút hơn 100 streamer, bao gồm ViruSs (hơn 1 triệu theo dõi). Khán giả Việt Nam dẫn đầu về số giờ xem livestream trên nền tảng này.

Các nền tảng CubeTV, NimoTV và Tamago cạnh tranh quyết liệt. CubeTV tài trợ GAM eSports, FF QTV Gaming; còn NimoTV tài trợ Phong Vũ Buffalo, EVOS eSports. Tuy nhiên, Tamago đã đóng cửa tháng 12/2018 sau 6 tháng hoạt động. Trước đó, nền tảng này từng tài trợ Cherry eSports, Rate Me Five Stars, MYM eSports và mở giải Tamago 100 Legends (90.000 USD). Về công cụ, streamer chuộng Streamlabs và XSplit, nhận donate ngân hàng qua UngHoToi, VRDonate, Tipit (của Creatory) hoặc nhận đặt lịch chơi qua PlayerDuo và Ung Ho Live.

Sáu học viện đào tạo streamer và hệ thống nhà tài trợ

Sáu học viện và đại lý quản lý tài năng đứng sau đội ngũ creator gồm:

• OTA Network: Mạng lưới đa kênh (MCN) quản lý 109 nhà sáng tạo nội dung gaming (ViruSs, Nam Blue, Caster Jay, Tuấn Tiền Tỉ, Trâu TV, Chim Sẻ Đi Nắng, Bé Chanh). Đơn vị là đối tác độc quyền của Facebook Gaming Creator Program tại Việt Nam.
• Box Studio: Thành lập năm 2017, quản lý hơn 60 streamer và 3 đội tuyển chuyên nghiệp (Arena of Valor, PUBG, Mobile Legends).
• Creatory: Học viện quản lý 22 streamer (có 10 creator mảng game như MisThy, PewPew) với khoảng 10 triệu người theo dõi.
• GameTV, VECTV, 20 Sections (Division X) và Takademy: GameTV (2010) và VECTV (2011) vừa tổ chức giải vừa ươm tạo đội tuyển AoE, AoV, CS:GO, PUBG. Trong khi đó, Division X (10 streamer) và Takademy đào tạo thế hệ streamer mới.

Thị trường thu hút cả nhà tài trợ trong ngành (Phong Vũ, Logitech G, ASUS ROG, GIGABYTE, Acer, MSI, Tt eSPORTS, Cube TV, Nimo TV) lẫn thương hiệu ngoài ngành (MobiFone, Viettel, FPT, Mountain Dew, Traveloka, Nguyễn Kim).

Khảo sát 1.500 khán giả của OTA Network hé lộ hành vi xem và chi tiêu nào?

Phần 03 (Audience Snapshot) công bố khảo sát ngẫu nhiên 1.500 khán giả xem livestream của OTA Network tháng 12/2018. Mẫu khảo sát có người trả lời tại đủ 63 tỉnh, thành phố, tập trung tại Hà Nội (42%) và TP.HCM (25%).

Nhân khẩu học Gen Z có thu nhập và thói quen xem game không trực tiếp chơi

Trái với định kiến người xem chủ yếu dưới 19 tuổi và chưa đi làm, khảo sát ghi nhận nhóm 19–24 tuổi chiếm 60% tổng mẫu. Thế hệ Gen Z từ 13–24 tuổi chiếm 83% theo lời văn và 85% trên đồ họa trang 66. Có 58% khán giả đã có thu nhập hằng tháng. Họ ảnh hưởng lớn tới quyết định mua đồ công nghệ của bạn bè, gia đình.

Biểu đồ trên cho thấy 86% khán giả xem livestream ít nhất mỗi tuần (37% hằng ngày, 49% hằng tuần, 14% hằng tháng). Trong nhóm xem hằng ngày, 6/10 người xem từ 1 giờ trở lên. Tính chung toàn mẫu, 58% xem 1–3 giờ/ngày, 33% dưới 1 giờ, 7% từ 3–4 giờ và 2% từ 5 giờ trở lên.

Sự phân hóa khung giờ vàng và động lực giải trí của khán giả

Hai phát hiện từ bảng trên định hình trực tiếp chiến lược truyền thông:

1. Tới 52% khán giả xem livestream những tựa game họ không chơi. Người xem ưu tiên nội dung hài hước (71%) và chuyện đời thường của streamer (41% thích cả hai) hơn là chỉ xem kỹ năng thuần túy (6%).
2. Khung giờ vàng tách biệt rõ giữa hai nhóm tuổi. Khung 18:00–02:00 là giờ cao điểm chung (55%), nhưng nhóm 19–24 tuổi đạt đỉnh lúc 22h–2h (64%), còn nhóm 13–18 tuổi đạt đỉnh lúc 18h–22h (68%) kèm khung trưa 10h–14h (21%).

Sáu rào cản cấu trúc và bốn xu hướng nào định hình giai đoạn tiếp theo?

Phần 04 dự báo bốn xu hướng dẫn dắt thị trường từ năm 2019:

1. Lượng người xem và sóng truyền hình quốc gia tăng mạnh: Quy mô tiến tới 26 triệu người chơi và 16 triệu khán giả thường xuyên, đi kèm độ phủ truyền hình khi tuyển thủ thi đấu quốc tế.
2. Streamer trở thành nghề nghiệp chuyên nghiệp: Sự đầu tư của Facebook Gaming, CubeTV, NimoTV và các agency tạo dựng lộ trình nghề nghiệp ổn định.
3. Esports di động chiếm ưu thế dẫn dắt: Tỷ lệ 61% xem qua smartphone cùng loạt game mobile của 4 nhà phát hành lớn đưa di động thành động lực chính.
4. Việt Nam trở thành điểm đến của giải đấu quốc tế: Năm 2019, Việt Nam đăng cai League of Legends MSI 2019 và Arena of Valor World Cup (AWC 2019). Nhà tổ chức ESL cũng vào Việt Nam với giải Apex Legends. Đồng thời, SEA Games 2019 tại Philippines đưa 6 bộ môn vào tranh huy chương (Dota 2, StarCraft II, Mobile Legends, Arena of Valor, Tekken 7).

Sáu nút thắt kìm hãm tốc độ chuyên nghiệp hóa nội địa

Song song, báo cáo chỉ rõ 6 rào cản lớn cần tháo gỡ:

• Hệ sinh thái chưa hoàn chỉnh (Rào cản 01): Thị trường thiếu nhà tổ chức, agency và giải phong trào dài hạn (gây lệch trình độ ở Dota 2, StarCraft, Hearthstone, FIFA). Việt Nam cũng thiếu nền tảng thi đấu như Skillz hay Faceit.
• Thiếu nguồn vốn đầu tư (Rào cản 02): Ngoài Garena và Vietnam eSports, đa số đơn vị thiếu vốn mở rộng giải. Trong khi đó, Bộ trưởng Thanh niên và Thể thao Malaysia Syed Saddiq đã cam kết 2 triệu USD ngân sách nhà nước.
• Đội tuyển vận hành thiếu chuyên nghiệp (Rào cản 03): Ngoài EVOS eSports hay GAM eSports, nhiều đội tự phát không có quản lý, huấn luyện viên hay gaming house nên dễ tan rã.
• Giải đấu phát triển phân mảnh (Rào cản 04): Các nhà phát hành tự tổ chức giải riêng, thiếu sự liên kết để mở đại hội quy tụ mọi bộ môn lớn.
• Chưa được công nhận đầy đủ như môn thể thao chính thức (Rào cản 05): Dù VIRESA thành lập năm 2009 và thuộc IeSF, nguồn lực hỗ trợ vẫn hạn chế. Quy mô này còn khiêm tốn so với KeSPA của Hàn Quốc (lập năm 2000, quản lý 25 môn), Malaysia hay Philippines.
• Định kiến xã hội gắn game với "nghiện ngập" (Rào cản 06): Áp lực từ phụ huynh cản trở thế hệ tuyển thủ trẻ, đòi hỏi truyền thông tiếp tục cải thiện nhận thức xã hội.

Doanh nghiệp và nhãn hàng nên hành động gì từ dữ liệu nền tảng này?

Từ dữ liệu Cẩm nang 2019 đối chiếu với quy chuẩn hiện nay, doanh nghiệp nên ưu tiên ba bước:

1. Hoàn tất pháp lý phát hành và bản quyền giải đấu tại Việt Nam. Chỉ những bộ môn có nhà phát hành nội địa đầu tư mới duy trì được giải đấu bền vững. Đối tác quốc tế cần xin phép G1–G4 theo Nghị định 147/2024/NĐ-CP (hiệu lực 25/12/2024) qua quy trình 6 bước phát hành game mobile ở Việt Nam.
2. Kết hợp tài trợ giải đấu với nội dung giải trí của streamer theo khung giờ tuổi. Khi 52% khán giả xem game họ không chơi và 71% thích hài hước, nhãn hàng nên triển khai theo cách chọn và kết hợp KOL với KOC theo mục tiêu chiến dịch. Hãy chọn khung 18h–22h và 10h–14h cho nhóm 13–18 tuổi, hoặc 22h–2h cho tệp 19–24 tuổi có thu nhập (58%).
3. Ưu tiên trải nghiệm xem và thanh toán trên di động. Với 61% xem qua smartphone và 35% đã donate trong 30 ngày, luồng phát sóng và cổng thanh toán phải tối ưu cho di động. Độc giả có thể xem thêm tại chuyên mục phân tích ngành Gaming.

Độc giả hãy điền biểu mẫu tải báo cáo trên trang để nhận trọn bộ PDF 86 trang do Appota Esports và OTA Network thực hiện. Tài liệu gồm danh bạ 34 đội tuyển, 17 kênh truyền thông – phát sóng và toàn bộ biểu đồ khảo sát khán giả.

Nguồn

1. Vietnam Esports Guidebook 2019 (Cẩm nang Thể thao điện tử Việt Nam 2019), Appota Esports & OTA Network, 01/03/2019, truy cập 02/11/2026
2. Vietnam Esports Guidebook 2019 by Appota Esports (SlideShare Edition), Appota Esports, 01/03/2019, truy cập 02/11/2026
3. Global Games Market Report 2018 & Southeast Asia Games Market Benchmarks, Newzoo, 30/04/2018, truy cập 02/11/2026
4. e-Conomy SEA 2018: Southeast Asia's Internet Economy Hits an Inflection Point, Google & Temasek, 19/11/2018, truy cập 02/11/2026
5. GSMA Mobile Connectivity Index 2018 — Vietnam Country Score, GSMA, 01/07/2018, truy cập 02/11/2026
6. Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, Chính phủ, 09/11/2024, truy cập 02/11/2026